હિન્દુ ધર્મમાં સંતોષી માતાને સંતોષ અને શાંતિની દેવી માનવામાં આવે છે. એવું કહેવાય છે કે જે ભક્ત ૧૬ શુક્રવાર સુધી સાચા મનથી સંતોષી માતાનું વ્રત કરે છે, તેના જીવનના તમામ દુઃખો દૂર થાય છે અને તેની અધૂરી મનોકામનાઓ પૂર્ણ થાય છે.
વ્રતના મુખ્ય નિયમો (ખાસ યાદ રાખવા જેવું):
આ વ્રતમાં સૌથી મોટો નિયમ એ છે કે વ્રત કરનારે અને તેના પરિવારના સભ્યોએ તે દિવસે ખાટી વસ્તુ (જેમ કે લીંબુ, આંબલી, દહીં કે ખાટું ફળ) ખાવી નહીં અને કોઈને આપવી પણ નહીં.
પૂજા વિધિ:
- શુક્રવારે સવારે વહેલા ઉઠી, સ્નાન કરી માતાજીના ફોટા સામે દીવો પ્રગટાવવો.
- એક લોટામાં શુદ્ધ જળ ભરી તેની પર ગોળ અને ચણાનો પ્રસાદ મૂકવો.
- પૂજા કરતી વખતે માતા સંતોષીની આ વ્રતકથાનું શ્રદ્ધાપૂર્વક પઠન કરવું.
- કથા પૂરી થયા પછી લોટામાં રાખેલું જળ તુલસીના ક્યારામાં અર્પણ કરવું અને ગોળ-ચણાનો પ્રસાદ વહેંચવો.
શ્રી સંતોષી માતાની વ્રતકથા (Vrat Katha):
એક ડોશીમા હતા, તેમને સાત પુત્રો હતા. છ પુત્રો કમાતા હતા અને સાતમો પુત્ર આળસુ હતો. તેથી ડોશીમા તેને છ પુત્રોનું એઠું જમવાનું આપતા. એક દિવસ સાતમા પુત્રને આ વાતની ખબર પડી અને તે દુખી થઈને ઘર છોડીને પરદેશ કમાવા નીકળી ગયો.
ત્યાં તે ખૂબ જ મહેનત કરીને એક મોટો વેપારી બની ગયો. અહીં તેના ઘરે તેની પત્ની પર તેની જેઠાણીઓ ખૂબ જ અત્યાચાર કરતી હતી. એક દિવસ તેની પત્નીએ સ્ત્રીઓને સંતોષી માતાનું વ્રત કરતા જોઈ અને તેણે પણ ૧૬ શુક્રવારનું વ્રત કરવાનો સંકલ્પ કર્યો.
માતાની કૃપાથી તેના પતિને પરદેશમાં સંદેશો મળ્યો અને તે ખૂબ જ ધન કમાઈને પાછો આવ્યો. બંનેએ સાથે મળીને વ્રતનું ઉજવણું કર્યું. ઉજવણામાં જેઠાણીઓએ કાવતરું કરીને છોકરાઓને ખાટી વસ્તુ ખવડાવી, જેનાથી માતા કોપાયમાન થયા. પરંતુ છેવટે પોતાની ભૂલ સુધારી ફરીથી શુદ્ધ ભાવે પૂજા કરતા માતા પ્રસન્ન થયા અને આખા પરિવારમાં સુખ-શાંતિ અને સંતોષ ફેલાઈ ગયો.
નિષ્કર્ષ:
સંતોષી માતાનું વ્રત એ આપણને શીખવે છે કે ગમે તેટલી મુશ્કેલી હોય, પણ જો મનમાં સંતોષ અને ઈશ્વર પર શ્રદ્ધા હોય તો દરેક સમસ્યાનું સમાધાન મળે છે.
